سفر دونالد ترامپ به خاورمیانه: دستاوردها و پیامدها

بله و اینکه حالا بتونه اینو بپذیره یا نپذیره اینا بحثایی هست که همون در ادامه چیزایی که نمیتونن بپذیرن ورا کنار هم قرار دادیم احتمال خیلی زیاد نه از این فرصت می‌تونن استفاده کنن نه از اون فرصت نه به صورت مستقیم نه به صورت غیرمستقیم بله اگر آره ما میتونیم به هر حال اینم اون نکته‌ایست بله اگر اجازه بدین صحبتو شروع بکنیم گرچه هنوز سلیقه‌ای مانده ولی من یوتیوبم باز کردم و بعد نکتهی که نادیدی گرفته میشه امیدوارم که بتونید به یاد من بیارید من سلام عرض میکنم خدمت همه دوستان در یوتیوب و در کلاب هاوس و سپاس سپاسگزارم از اینکه وقتتون رو در این جلسه می‌گذرونیم. موضوع صحبت ما همون طور که بابک اشاره کرد بهانه پایان گرفتن سفر دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا به سه کشور مهم خاورمیانه کشور عربی کشورای عربیست و اینکه دستاوردها و قیامت‌هاش چی هست. خب طبیعتاً شما خیلی از این رسانه‌ها رو دنبال می‌کنید حالا یا رسانه‌های فارسی یا غیر فارسی و به بسیاری از اون بحثها آشنا هستید و من نمیخوام ا بحثهایی که در رسانه‌ها میشه رو تکرار بکنم چند تا نکته به نظرم میرسه که شاید توجه بهش مهم باشه یا توجه بهش سودمند باشه یکی این هست که خب آقای همون طور که میدونید توصیف شده این سفر مان این سفر اقتصادی و همونطور که منم در جلسه پروز گفتم نقش چندانی نمیتونست حداقل مستقیم و در کوتاه مدت در بحث توافق بین اسرائیل و فلسطینی‌ها داشته باشه و خب تاثیر سیاسیش تاثیراییست که بیشتر به اصطلاح در بلند مدت آشکار کار میشه منتها یه نکته رو توجه داشته باشین که این تزی بسیار شناخته شده است در اندیشه غربی و فلسفه اروپایی که شما درگیری‌های سیاسی و نظامیتون رو تبدیل بکنید به رقابت‌های اقتصادی خب اصلا اصولاً اروپا این شکلی توانست بر جنگ‌های داخلی چند صد سالهش پایان بده ایده اتحادیه اروپا با همین ایده شروع شده کشورهای اروپایی هر با هم مشکل داشتن حالا مشکلات بسیار زیادی داشتن سیاسی و نظامی صدها سال درگیر بودن و بعد توانستن که این رو تبدیل کنن به رقابت اقتصادی بنابراین این کار آقای ترامپ درسته که ظاهرش اقتصادیه ولی از یک ایده اروپایی پیروی می‌کنه که شما طرفین درگیر از نظر سیاسی و اقتصادی از نظامی رو ترغیب بکنید کنید به اینکه اسلحه رو زمین بگذارن خصومت رو کنار بگذارن و در عوض به رقابت اقتصادی بپردازند از فیلسوفانی که در به اصطلاح در مکتب ایدآالیسم آلمانی مشهور هستن از پیشته و دیگران بگیرید تا به اصطلاح فیلسوفان بریتانیایی ایده‌هایی که اینچنینی داشتن و در اروپا این ایده‌ها موفق شده بود ولی اینکه بن سلمان میگه که ما خاور برمی رو میخوایم اروپای جدید بکنیم من نمی‌دونم چقدر با این ایده آشناست ولی در حقیقت اگر هدف سفر ترامپ این باشه که طرفهای درگیر چون همین در همین سفرم به هر حال در دو کشور رفت این دو کشور با هم روابطشون تیره است قطر و عربستان و اگر روابط اقتصادی در اونجا جایگزین به اصطلاح خصومت‌های سیاسی بشه خب یه تحول بسیار عظیمی نیست در یک منطقه‌ای در جهان که از آغاز پیدایش در اوایل قرن بیستم تا امروز منطقه تنش و جنگ و در حقیقت خصومت بوده و این ما رو وارد یه اصل جدید در خاورمیانه میکنه یعنی این سفر ترامپ یه نقطه عطیست در تاریخ خاورمیانه به دلیل اینکه تا به حال ما سابقه نداشته که این همه شرکت‌های حالا نه فقط آمریکایی بلکه بین‌المللی راقب باشن به سرمایه‌گذاری در این منطقه و این منطقه رو در حقیقت امن به نوعی ببرن به سمت امنیت بیشتر، ثبات بیشتر و صلح بیشتر و امکان تنش‌ها و تقابل‌ها رو کاهش بدن. این اگر موفق بشه یک حادثه بسیار بزرگیست و سرنوشت خاورمیانه رو در قرن بیست و یکم به شکل دیگری رقم خواهد زد و امیدوارم که متفاوت باشه از سرگذشت خاورمیانه در قرن بیستم بنابراین هر چقدر اگر این مجموعه این توافقنامه‌هایی که امضا شده که هزاران میلیارد دلار هست اگر این‌ها به تحقق بپیونده طبیعتاً احتمال درگیری‌ها، تنش‌ها خب که میدونید ما در این منطقه مسئله کردها رو داریم مس شیع وسنی هست مسئله هوسی‌ها هست مسئله لبنان هست مسئله حتی خود اسرائیل و فلسطینی‌ها تمام اینها به سمت به اصطلاح کمرنگتر شدن پیش خواهد رفت اگر اینطور بشه و این برای ایران از این جهت یعنی از دو جهت دو دو جنبه داره یکی اینکه که یعنی یه چمشیر دو لبهست از یک طرف امکان تهدید نظامی علیه ایرانو کاهش میده ولی اگر جمهوری اسلامی بخواد همین سیاستشو پیش ببره می‌تونه امکان در حقیقت تداوم سیاست‌های جمهوری اسلامی رو بیشتر بکنه یعنی وقتی جمهوری اسلامی ببینه که نمیتونن از نظر یعنی از نظر نظامی تهدیدی وجود نداره و اینکه این کشورها دارن میرن به سمت شکوف‌های اقتصادی بیشتر می‌تونه اگر سیاست خسمانهش رو ادامه بده تهدیدی باشه برای امنیت و ثبات و صلح و در حقیقت مدام اینجوری باجگیری بکنه همونطور که القاعده هم این کارو می‌کردن دیگه القاعده داعش اینو تهدید می‌کردن که مثلاً دبیو خواهند زد یا نمی‌دونم جای دیگه خواهند زد و و باجگیری می‌کردن این احتمال باج‌گیری رو از سمت جمهوری اسلامی افزایش خواهد داد اگر این سیاستها سیاست موجود جمهوری اسلامی که در حقیقت خصومت با آمریکا و همپیمانانش هست. بنابراین بین ما بین امید و هراس در رفت و آمد هستیم که جمهوری اسلامی با این وضعیت جدید چه خواهد کرد آیا اون رو از این فرصت طلایی استفاده خواهد کرد برای اینکه سیاست منطقهشو تغییر بده و بپیونده به باقی در حقیقت کشورهایی که الان دارن درهاشون رو به روی سرمایه‌گذاری جهانی باز می‌کنن یا اینکه میخواد از راه تهدید کردن هژمانی خودشو یا سلطه خودش رو در منطقه تقویت بکنه. اینها در درجه اول بستگی داره به خود آقای خامنه‌ای و اینکه آقای خامنه‌ای چقدر زنده خواهد بود و اگر آقای خامنه‌ای در آینده نزدیک از صحنه سیاست رو یا صحنه این جهان رو ترک بکنه احتمال اینکه جمهوری اسلامی هم یک رویکردی مثل عربستان سعودی در پیش بگیره بسیار زیاد هست اما باز هم اینو تأکید بکنم که مثل عربستان سوای اقتصاد عربستان سعودی یا اقتصاد قطر یا اقتصاد امارات یک چیز ساده‌ای نیست که در ایران به راحتی بشه تحقق پیدا بکنه. مسئله قراردادهای بین‌المللی که معاهده‌های بین‌المللی مخصوصاً اون بخشی که مربوط به نظام پل پولشویی هست یا از نظر حقوقی مربوط به به اصطلاح حقوق بازرگانی هست در این کشورها به شدت پیشرفته تر از ایرانه. یعنی مثلاً در امارات در حقیقت در شبکه اقتصاد جهانی قرار دارن اینا و ایران به دلیل فساد شدید اقتصادی همونطور که مثلاً آقای عباس آخوندی وزیر سابق دولت میگه که ۷۰ بانک‌های ما فاسدن و در حقیقت از شبکه‌های خارج از شبکه‌های قانونی مالی استفاده میکنن خب این نیازمند یه تحول عظیمیست در اقتصاد ایران که بخواد شفاف بشه، بخواد به اصطلاح قراردادها، معاهده‌ها، پیمان‌هایی که مربوط به شفافیت مالی هست، مربوط به پولشویی هست، مربوط به حقوق بین‌الملل، حقوق تجارت بین‌الملل هست، اینو رعایت بکنه این یه راه خیلی خیلی بلندیست. یعنی نیازمند به تحول خیلی زیادیست در نظام نه فقط اقتصاد ما که در نظام حقوقی ما و نظام سیاسی ما بنابراین فکر نکنیم که مثلاً مثل عربستان شدن و مثل امارات و قطر شدن خیلی امر راحتیست نه به هیچ وجه اینطور نیست اینها یک راه خیلی طولانی رو اومدن و حتی از نظر حقوقی در داخل کشور شما می‌دونید که کشورها این کشور که نام بردم به اضافه بحرین به اضافه حالا بحرین یه مقدار متفاوت هست به اضافه کویت این‌ها از کارگر خارجی یا بخش خدمات اساساً بخش خدماتشون بیشتر دست خارجی‌هاست و خب خیلی اینا مسئله داشتن خیلی گزارشهای خیلی بدی در سال‌های اخیر منتشر شده راجع به به اصطلاح یه نوع برده داری من خودم بودم یعنی کشورها از تایلند از آس به اصطلاح آسیا شرقی زیاد کارگر میآوردن و خب خیلی داستان هایی داشته که الان لزومی نداره که بهش اشاره بشه ولی این وضع این‌ها خیلی بر اثر همین شکایت‌ها و پیگیری‌های بین‌المللی و به دلیل اینکه خیلی از به اصطلاح قراردادهای اقتصادی یا اینکه خیلی از مناسبات اقتصادی این کشورها با غرب منوت به این بوده که از نظر حقوقی این‌ها شرایط رو عوض کنن. شرایط این‌ها عوض شده. یعنی وضع کارگران مخصوصاً کارگران خارجی در عربستان سعودی در امارات و در قطر خیلی بهبود پیدا کرده اونم بهبود خیلی سریع یعنی در فاصله سال‌های خیلی کوتاه یه نکته دیگه رو عرض کنم که شاید برای بسیاری از ما ایرانی‌ها کمتر آشنا باشه ببینید حالا من در یه جلسه دیگری صحبت خواهم کرد راجع به علما علمای به اصطلاح سعودی و اصولاً طبقه علما در کشورهای حاشی خلیج فارس که خیلی متفاوتن از به اصطلاح غرب عربی یعنی از شمال آفریقا از مصر از حتی لبنان و اینها و از ما وقتی ما میگیم که مثلاً فرض کنید حکومت در عربستان سعودی خیلی سختگیره و نمیدونم خیلی مذهبی و خیلی حال وهابی این حرفا هست باید توجه داشته باشیم که ه تا چیز رو از همدیگه جدا بکنیم. یکی طبقه حاکم رو یعنی قبایل حاکم رو که همین سعودی‌ها هستن و قبایلی که نزدیکن به این سعودی‌ها قبائل ثروتمند و یکی هم طبقه علما که کاملاً جدا هستن از این‌ها و یک روابط خاصی دارن با به اصطلاح طبقه حاکم و یکم عموم مردم شرایط اصلاً مثل ایران نیست یعنی باید ما همه جا رو مقایسه می‌کنیم طبیعتاً با ایران در عربستان سعودی طبقه حاکم اصلاً مذهبی نیستن یعنی سکولارن شما اگر در ریاض برین و برین توی خونه‌ها زندگی عربی یعنی در همین کشورها اون زندگی که مربوط به عرب‌ها هست خیلی در بیرون خانه‌ها نیست در درون خانه‌ها می‌گذره و خب بیرون خیلی کم هست یا بیرون مال طبقات متوسط رو به پایین هست ولی طبقات مرفح بیشتر زندگیشون در خانه‌ها می‌ذاره خانه‌های بزرگ می‌ذاره و وقتی شما وارد اون خونه‌ها میشین اصلاً چیزی نشانی از به اصطلاح آداب مسلمونی و اینا زیاد نمی‌بینین. زنا حجاب ندارن. مواد به اصطلاح الکل و این‌ها به راحتی سرو میشه و خیلی یعنی خیلی رها هستن از آدابدین. یکی از بزرگترین مصرف کننده ویسکی چیز هست دیگه. کشورای حاشیه خلیج فارس هستن. یعنی عرب مخصوصاً عربستان سعودی خیلی علاقه به اسکات و به این اینجور چیزا دارن یکی از بزرگترین وارد کننده‌ها هستن و وارداتش اصلاً مشکلی نداره ولی فرو خرید و فروش نمیشه در خیابون ولی در هتل‌ها سرو میشه کاملاً در همین کشورها همین طوره شما قطر برین در بحرین برین در دبی برین در امارات برین در هتل‌ها الکل کاملاً سرو بشه یعنی خرید و فروش خرید و فروش آشکار نیست ولی غیر غیر آشکار هست این به این معناست که ون سلمان یه آدمیست که کاملاً غیر یعنی کاملاً غیر به اصطلاح ذهنیت خیلی غیر مذهبی داره وقتی که میاد اجازه میده مثلا اون کنسرت‌ها در عربستان برگزار بشه و اینا یه چیز یه چیز یعنی با ذهنیت او نا بیگانه نیست و او و بارها و بارها مخصوصاً ملک عبدالله که زمانی که اون هنوز پادشاه بود من در عربستان رفتم ملک عبدالله بسیار آدم ذهن بازی داشت و خیلی آدم به اصطلاح امروزی و روشنفکر بود ولی د تا مانع بزرگ وجود داره یک مانع علما هستند طبقه علما هستند که در حقیقت مشروعیت بخش نظام سیاسی هستند و بسیار سختگیر و یک طبقه‌ای هم و یه وقت دیگه عموم مردم یعنی بر خلاف ایران که مردم از نظر فکری و از نظر فرهنگی خیلی جلوتر و بازتر از طبقه روحانیت یا حکومت هستن در بسیاری از کشورهای عربی از جمله مصر و مراکش نمیدونم و کشورهای حاشیه خلیج فارس و مخصوصاً بخش‌های رورال و بخشهای روستدارنشین بسیار سختگیرتر هستن از طبقه حاکم و بیشتر اون الگوشون الگوی روحانی علماشون هست. شما در مثلاً مصر که حدود فکر می‌کنم ۹۲ جمعیت در مناطق روستایی زندگی می‌کنن و تنود اگه اشتباه نکنم ۸ در مناطق شهری هستن خب حتی در قاهره شما برین یه بخش زیادی از قاهره خب یه کش یه شهریست مثل تهران دیگه به عظمت تهران شایدم بیشتر ولی اگر باز اشتباه نکنم سه چ میلیون کارتن خواب داره در در کارتون خواب هست در قاهره اینا به شدت مذهبین و مذهبین به این معنا که ضد زن هستن حقوق زن رو به شکلی که زنان ایران بهش آگاهی دارن و خواستدارش هستن اصلاً اینچنین نیست و واقعاً مقایسه مثلاً ایران با لبنان قابل مقایسه است ایران با کشورهای اینشوری قابل مقایسه است ولی با از نظر مردم و مخصوصاً از از نظر زن‌ها و یه یک تناقضهای این شکلی هست بین یک بخشی از جامعه که همون زنان جامعه هم در قطر در عربستان که اینا به طبقات اشراف یا به قبائل اشراف تعلق دارن اینا در خارج تحصیل کردن و ولی همین زن‌ها هم وقتی میخوان در به خاطر عرب بودن شما یعنی به خاطر قطری بودنش یا به خاطر سعودی بودنش بدون اینکه اعتقاد داشته باشه مجبوره که در انظار عمومی با حجاب عربی در حقیقت ظاهر بشه یا در ادارات و این‌ها که کار می‌کنن شما می‌بینید که مثلاً طرف دکتر زن دکترا داره از هاروارد و آخه یعنی کاملاً یک زن مدرن و خیلی امروزیه ولی به خاطر به اصطلاح قطری بودنش مجبوره که مثل اون حجاب سنتی رو رعایت بکنه این تضادها در جامعه خیلی وجود داره خیلی خیلی هست و کاری که چیز می‌کنه بن سلمان می‌کنه در حقیقت این برنامه در حقیقت ۲۰ سیش یعنی ۲۰۳۰ یک انقلاب فرهنگی به وجود خواهد آورد و جامعه رو خیلی متحول خواهد کرد به دلیل یه مسئله مهم مسئله آموزشه سرمایه گذاری بزرگی دارن می‌کنن در زمینه آموزش با یونسکو خیلی دارن همکاری می‌کنن یونسکو از سال‌های قبل حتی مثلاً رشته‌هایی مثل فلسفه که در عربستان وجود نداشت در دانشگاه وجود نداشت رشته‌های فلسفه به راه افتاده حالا حالا گرچه نوع فلسفه‌هایی که میخ اونجا تدریس میشه فلسفه کانتینانتال کمتر هست و بیشتر فلسفه آنالیتیکه خب با اون بحثهای زبانی که گفتم سازگار هست ولی این آموزش اونها رو وارد جهان می‌کنه اولاً بسیاری از این دانشگاه‌هایی که اونجا هست به زبان‌های خارجی هست یعنی به زبان‌های انگلیسی یا فرانسه یا آلمانی تدریس میشه و این زبان موجب میشه که بچه‌ها یا دانشجوها به طور اتوماتیک وارد دنیای جدید بشن و تحولات عظیمی رو به وجود میاره. قانون کارشون تحول پیدا می‌کنه. قوانین مربوط به زنان تغییر پیدا می‌کنه. یعنی توجه داشته باشین که در عربستان سعودی قبل تا سه چ سال پیش زن‌ها شناسنامه مستقل نداشتن. یعنی اسمشون یا در شناسنامه پدری بود یا وقتی ازدواج می‌کردن اسمشون میومد در شناسنامه شوهر. یعنی خودشون مستقلاً و به اصطلاح سفر هم نمی‌تونه سفر خارجی هم نمی‌تونه سم یا مسئله رانندگی که این من‌ها برداشته شد برداشتن این معناها در یک کشوری مثل عربستان سعودی راحت نیست یعنی بن سلمان باید با دیدین که وقتی هم که بنسلمان به قدرت رسید یه ۲۳۰۰ نفر از این طیف سنتی به اصطلاح ثروتمندانو گرفت و تو همین هتل ریت کالتون که به اصطلاح استقبالم شد در از ترامپ در همون هتل اینا رو حبس کرد و قلغم کرد یک جنگ داخلی وجود داره یعنی درون قبیله سعودی در درون طبقه حاکمه یک جنگ داخلی وجود داره برای این اصلاحات و موفقیت این اصلاحات به پیروزی جناه محمد بن سلمان بستگی داره حالا در قطرم همین طور هست قطرم که می‌دونید انسانی همین کودتا کرد علیه پدرش در حقیقت این تنش‌های درونی خیلی مهمن که حالا ما خیلی دنبال نمیکنیم در ایران ولی بسیار مهمن و سرنوشتساز و میتونن حتی برای سیاست خارج ایران هم خیلی اثرگذار باشن حالا اگر خواستین در بخش پرسش و پاسخ‌ها بیشتر به این مسئله خواهم پرداخت بنابراین این سفر که آقای ترامپ میکنه درسته که اقتصادی هست ولی ولی این لرزه‌های لرزش‌های خیلی زیر و زبر کننده در سطوح مختلف این جوامع به وجود خواهد آورد و اسلام خشن اسلام خشونتبار رو که زادگاهش همین وهابیت و عربستان سعودی بوده و و بعد خب قطر یکی از اسپانسرهای اصلی حماس هست و اینا اینا رو تغییر خواهد داد یعنی یعنی منطقاً حالا در آینده چه پیش خواهد آمد هزاران چیز میتونه پیش بیاد ولی منطقاً ما میریم به سمت یک نوع بنیادگرایی زدایی از خاورمیانه و ایران در این جهت تنها می‌مونه یعنی این وضعیت حتماً بر سرنوشت طالبان در افغانستان همم تأثیر خواهد گذاشت به خاطر اینکه طالبان بسیار بسیار تحت تأثیر یر عربستان سعودی هستن. عربستان سعودی نقش خیلی مهمی داره در اداره و جهت دادن به طالبان. بنابراین می‌تونه وضعیت طالبان رو هم در آینده تغییر بده و به نوعی ایران می‌مونه تنها مرکز اصلی به اصطلاح حامی تروریسم اسلامی و رادیکالیسم اسلامی اگر نخواد سیاستهاشو با این وضعیت جدید وفق بده بنابراین این مسئله خیلی مسئله جدیست هست یعنی ایران باید یک اگر یک انقلابی داره در خاورمیانه رخ میده باید ایران هم یک انقلابی در سیاست‌هاش و مخصوصاً سیاست‌های منطقه‌ایش به وجود بیاره وگرنه خب خیلی دردسرهای بزرگی هم برای ایران به وجود خواهد آمد هم برای کشورهای منطقه و می‌تونه خیلی از فرصت‌ها رو برای تغییر چهره خاورمیانه از بین ببره. من یک نکته میگم و بعد به اصطلاح از دوستان خواهش می‌کنم که نکته‌هاشونو مطرح بکنن. یه نکته مهم که ترامپ با یعنی گفت که ما همش از ترامپ بدیهاشو میگیم گفت ای به می جمله بگفتی هنرش نیز بگوی یک نکته روانشناختی خاورمیانه رو خیلی خوب فهمیده یعنی روانشناسی سیاسی خاورمیانه رو ترامپ نشون داد که خیلی خوب فهمیده حالا بگذریم که قهوه عربی رو نخورد و اینا ولی اونم خیلی معنی داره یعنی لزوماً معنی بدی نمیده ولی یه نکته مهم روانشناس سیاسی خاور خاورمیانه اینه که خاورمیانه منطقه‌ایست که آدم‌هاش مخصوصاً از نظر سیاسی تشنه محبتن. این همین حرفی که ترامپ در هواپیما در بازگشت گفت این یه واقعیته یعنی و و احترام و اینم خیلی براشون مهمه دیگه مثلاً ما در ایران علت اینکه به راحتی به کشورهای مختلف فحش میدیم الان ۴۵ سال مرگ در آمریکا میریم یعنی بیحرمتی می‌کنیم این به خاطر اینکه حرمت برامون مهمه و فکر می‌کنیم که بیحرمت کردن خودش یک نوع مبارزه است خیلی برای ما در حالی که در کش دیگه این شکلی نیست. شما دیدین زلنسکی ترامپ چهجوری باهاش برخورد کرد ولی بعد که میخواست دوباره مذاکره کنه برگشت با ترامپ چیز کرد با ترامپ صحبت کرد یعنی اگر جمهوری اسلامی بود فرض کنید مثلاً اگه پزشکیان همچین ملاقاتی داشت با زلنسکی با ترامپ و همچین رفتاری با که با زلنسکی کرد با پزشکیان کرده بود محال بود دوباره پزشکی برگرده و با ترامپ بار دیگه ملاقات بکنه ولی اینجا این شکلی نیست سیاست این شکلی نیست یا مثلاً مثلاً بیحرمتی کردن به پرچم در آمریکا بیحرمتی کردن به پرچم آمریکا جرمه و این باعث میشه که خب اصولاً پرچم کشورها بهشون احترام گذاشته بشه و شما هیچ موقع در آمریکا ندیدید که هیچ رئیس جمهوری هیچ مسئولی شعار مرگ بر ایران بگه یا مرگ بر هر کشور دیگه یا اینکه پرچمشو زیر پا بذاره یا مثلاً زیر تو خیابونا بکشه که مثلاً سربازا رژه برن از روش این‌ها یه یه سری چیزاییست که به هر حال رعایت میشه حتی با بدترین هیچ موقع مرگ بر شوروی هم گفته نشده اینجا پرچم شوروی هم هیچ موقع زیر پا گذاشته نشده ولی در ایران خب ما می‌دونیم که همچین چیزی نیست و برای من خیلی جای تعجب داشت که دو سه ماه پیش خود شخص آقای خامنه‌ای شخص آقای خامنه‌ای من تا حالا ندیده بودم که آقای خامنه‌ای خودش این کارو بکنه شخص آقای خامنه‌ای گفت منم میگم مرگ بر آمریکا خب خب همچین چیزی خیلی جالب هست من در جلسه بودم سفیر انگلیس سفیر یعنی اون موقع سفیر بود سفیر انگلستان در تهران اومده بود واشنگتن جلسه بود که صحبت میکرد و او میگفت که من ایرانی‌ها تنها ملتی هستن در دنیا که همواره میگن که با ما با احترام متقابل صحبت کنید ولی مدام به همه کشارهم فحش میدن مرگ بر این و مرگ بر اون و مرگ بر اون و خب حرفهایی که ترامپ زد اولاً عربا رو خیلی تعریف و تمجید کرد همچین چیزی در عرف دیپلماتیک خیلی را شایع نیست یعنی خیلی شایع نیست مثلاً رهبران اروپا همدیگه رو ببینن و شروع کنن و همدیگه تعریف تعریفهای شخصی کردن خیلی چیز نیست و معمولاً تعریفها تعریفهای دیپلماتیکه میگن مثلاً کشورهای ما ارزش‌های مشترک دارن همون کشوی ما با همدیگه سابقه همکاری دارن اما که از شخص حاکمان شما تعریف بکنید این یه چیز خاورمیانه‌ایه و و خیلی تأثیر می‌ذاره. آقای آقای چه این آقایی که الان شده قبلاً وزیر امور خارجه بود الان شده رئیس ایرانشناسی میگه یه بار با احمدینژاد اسمش یا شاید یادم رفت عربیه میگه که با احمدی نژاد رفته بودیم سعودی و ملک پیش ملک عبدالله ملک عبدالله تنها چیزی که خیلی عصبانی شد و اینا گفت شما چرا در تلویزیونتون منو مسخره می‌کنید و به من میگید من شرابخارم من شرابخارم فلان یعنی احترام خیلی مهمه. خب ما هم می‌دونید که ما سعودیا رو چقدر مسخره نه مردم عادی حتی که رهبران ما از آقای خمینی گرفته تا آقای خامنه‌ای تا خود تلویزیون شعهای خیلی زیادی علیه رهبران عرب می‌گذاشتن. من یادمه این تلو چیز یه برنامه صبح جمعه بود این آقای داریوش کاردان شعر می‌خوند که از اون موقع شعر می‌خوند از فهد گنده گرفته تا حسین نیم وجبه اینا فهد که به اصطلاح پادشاه عربستان بود حسینم که ملک حسین پادشاه اردن بود می‌گفت از فهدگنده گرفته تا حسین نیموجبه اینا جمعاً جلبه اینا و جمیعاً یعنی مسخره‌های این شکلی یعنی رسماً در رادیو تلویزیون جمهوری اسلامی هنوزم میشه یا مؤسسه اوج یه سری تل برنامه فیلم‌های سینمایی کلیپ‌های ضد عرب می‌سازه. خب این‌ها خیلی به روابط ضرر می‌زنه. ما یعنی ما اگر نتونیم بفهمیم خب خیلی خیلی برامون مشکل پیش میاد. اون وقت ببینید از اون طرف آقای ترامپ صحبت کرده و حرفای خب تحقیر آمیزی زده راجع به ایران. آقای پزشکی واکنش واقعاً خیلی عصرفانگیزه. یعنی میگه اون آقا که رفته اونجا اون کشورا می‌دونید که این خصلت آخوندیه دیگه اسم نیاوردن خصلت آخونداست که فلان رفته اونجا من که حرفاشو نشنیدم من که وقت ندارم حرفاشو بشنوم یعنی واقعاً شرمآوره که یه رئیس جمهوری صحبت بکنه راجع به رئیس جمهوری دیگه‌ای بگم و دشمن می‌دونه خودش اون وقت حرفهای دشمنو گوش نده این نابالغی خب هم در ما ملت مردم ایران هست و هم در رهبرانمون متأسفانه و فردا هم ظاهراً آقای خامنه‌ای قراره صحبت بکنه معلما برن پیشش. روز معلم ۲ هفته پیش بوده و قاعدهش این بوده که معلما ۲ هفته پیش برنش آقای خامنه‌ای. ظاهراً آقای خامنه‌ای گفته که این معلما بیان که ایشون یه سری صحبت‌هایی حتماً راجع به ترامپ خواهد کرد و باید ببینیم که چگونه برخورد میکنه با این مسئله. ما الان در یه شرایطی هستیم که شاید حالا به مبالغه بگیم مثل پاراگراف اول رمان داستان دو شهر چارلز لیکنز میگه که سرشار از امید بود روزگاری بود سرشار از امید سرشار از یسب سرشار از به اصطلاح نوید سرشار از هشدار ما در وضعیت اینجوری هستیم یعنی هم در موقعیتی هستیم که هم فرصتهای خیلی زیادی هست فرصت‌های واقعاً میشه گفت بی‌سابقه‌ای وجود داره الان در این شرایط یعنی برای اگر از شما از منظر دیپلماتیک و روابط بین‌الملل و مخصوصاً اگر در خاورمیانه شما یعنی خاورمیانه رو بشناسید و سیا به اصطلاح ماشین تصمیم‌گیری در آمریکا رو بشناسید واقعاً الان فرصت فرصت طلایی بسیار زیاده و از اون طرف اسپویل یا کسایی که می‌تونن وضعیتو خراب کنن اونها هم الان توان زیادی دارن و واقعاً امیدوارم که از این طرف ما یعنی این بخش خوشبینانه ماجرا یا سناریوهای خوشبینانه پیش بیاد. یکی از دوستانم راجع به دموکراسی پرسیده بود نه دموکراسی در خاورمیانه فعلاً در بحران هست و پیشرفت اقتصادی به دموکراسی نمی‌انجامه. حالا درباره اینم اگر خواستید بعداً میتونیم صحبت بکنیم. یک نکته رو من تصیر کنم در صحبتی که پریروز کردم یکی از دوستان در کلاب هاس پرسیده بود که این جت ۴۰۰ میلیون دلاری که قطر داده به آقای ترامپ من گفتم که اینو به ترامپ نداده بلکه به رئیس‌جمهور آمریکا داده چون من اینجوری خونده بودم ولی یکی از دوستان گفتن که ظاهراً به شخص ترامپ داده و قراره ترامپ بعد از پایان ریاست جمهوریش به کتابخانه این رو منتقل بکنه یعنی ازان کتابخانه ترامپ بشه من واقعیتش اینه که اگر اینطور باشه من عذر می‌خوام و اشتباه کردم و اینطور تصحیح می‌کنم و از دوستانم خواهش می‌کنم اگر هر جا من اشتباهی می‌کنم حتماً یادآوری کنم تا من بتونم تصیح بکنم که اطلاعات نادرست رو منتقل نکنم. سپاسگزارم. بله. سپاس از شما و همراهی دوستان عزیز. دوستان استیج باز هستش تشریف بی برید تا در ادامه آقیمونده اتاقی که در خدمتتون هستیم مشارکت داشته باشید آقای علیبا بفرمایید من سلام عرض می‌کنم خدمت استاد خلجی ناظری خدمت شما آقا و همه شنونده‌ها من یه ذره مسئله رو استاد قجی بیسیک‌ تر می‌خواستم شما به به صورت تیترو هم بگید خیلی خوب هست خب دو نوع نگاه وجود داره یک نگاه پیشرفت سیاسی به اقتصادی و یه نگاه اقتصادی به سیاسی بعضیا میگن پیشرفت اقتصادی باعث پیشرفت سیاسی هم میشه باعث پیشرفت فرهنگی هم میشه شما استاد از به نظر خودتون کدومش درست‌تر می‌تونه باشه خب مثلاً ایران یک پله‌هایی از سیاست رو حالا از عصر مشروطه به اینور بنا نهاده بوده ولی خب این در جامعه عربستان هیچ‌وقت وجود نداشته. من یادم میاد استاد چندین سال پیش یه مقاله‌ای در مورد القاعده می‌خوندم. میزان کمک‌هایی که به غیر از دولت عربستان یعنی همین مکه و مدینه و شیخ‌های تندرو به القاعده می‌کردن یه رقم بسیار بسیار سرسامآوری بود. عربستان چهجوری می‌تونه این‌ها رو کنترل کنه؟ الان مخ هر چیزی که از عربستان می‌بینیم تعریف و تمجید و رسانه هستش. آیا صرفاً با پولپاشی یا با این تغییر سیستماتیک اقتصادی میشه جامعه درست رو بنا نهاد؟ یه جامعه‌ای که سیاسی باشه. خب ما چیزی که از اعراب تا به امروز شنیدیم جوامع سیاسی ندارن. یک حکومت‌های دیکتاتوری اونجا هستن و نمی‌دونیم واکنش مردم عربستان و همون بخش‌های تندرو به این تغییرات چی هستش. من حداقل هرچی سرچ کردم استاد مثلاً یه مقاله دانشگاهی یا یک پژوهشگری که خودش بره اونجا و این تغییرات رو در زندگی مردم ببینه و واکنش مردم به این تغییرات رو من تا به حال ندیدم و نمی‌دونم چهجوری هستش اگر شما یه موقع اطلاعی دارید یا مثلاً مقاله‌ای چیزی هستش به غیر از بخش رسانه‌ای خیلی خوشحال میشم این رو در اختیار بندهم قرار بدید تا ببینیم واکنش مردم پذیرش مردم نسبت به این مسئله تغییرات بنیادین چی هستش؟ بعد یک مسئله دیگه استاد همون طور که اریک هوفرم میگه میگه تغییرات یکشبه خانه شما رو خراب می‌کنه شما حتی اگر بخوای پیشرفت کنی به یکباره انقلاب کنی نسبت به گذشته در آینده حالا مثلاً نه چندان نزدیک ولی در آینده دور حتماً شما دچار خسران میشی و تخریب میشید خب یک بار عربستان در دهه ۷۰ میلادی اسم اون پادشاهشونو یادم رفت هم دوره محمدرضا پهلوی هم بود این اتفاقات رو در عرب عربستان رقم زد مثلاً به زنان آزادی داد تلویزیون رو وارد عربستان کرد و چقدر کشمکش داشت با اون بخش تندرو و دیدیم که ترورش کردن و اون حادثه منو که به وجود اومد و اون حادثه مکه دوباره به به قولی گفتنی عربستان ماسها رو کیسه کرد و اون بخش تندرو دوباره اومدن ا حکومت رو در دست گرفتن الان چه ضمانتی مثلاً برای بن سلمان وجود داره که دوباره اون گروه‌های تند رو بره هم نزنن این نظم جدی که داره پیش می‌گیره می‌گیره و چه اتفاقی میفته در دراز مدت؟ آیا فقط با پورپاشی با اینکه ترامپ بیاد حرفای قشنگ بزنه نمی‌دونم یک دانشگاهی بنا بذاره در عربستان همه چیز حل میشه ما در بخش شرقی اروپا دیدیم این پیشرفت‌های اقتصادی عملاً نتونسته یک جامعه درست حسابی و دموکراتیک همین مسئله روسیه‌ای که شما دارید می‌بینید و همیشه هم بهش شما استناد کردید از لحاظ اقتصادی غرب خیلی کمکشون کرد پیشرفت کنن آخرین فاندی که به آقای پوتین دادن همون برگزاری جام جهانی بود ولی خب داریم می‌بینیم نمی‌تونن راهی باز کنن تا دموکراسی رو وارد جامعه روسیه کنن بلکه بتونن پوتین رو از طریق جامعه خودش مهار کنن. آیا این اتفاق می‌تونه برای عربستان در طولانی مدت بیفته؟ یعنی یک جامعه باز سیاسی باشه. وقتی خب این تو این ۱۰۰ سال اخیر ۱۵ سال اخیر ما دیدیم این اتفاق در جهان افتاده وقتی یک حکومت صاحب ابزار و قدرت میشه و صاحب ثروت میشه وقتی حکومت بخواد چیزی رو بنا بذاره چون کارگزار خوبی هم نیست معمولاً در دراز مدت تخریب به وجود میاره همون طور که جمهوری اسلامی تخریب به وجود آورده همونطور که روسیه تخریب به وجود آورده همونطور که اصلاً مارکسیستا تخریب به وجود آوردن دولت‌هایی که اقتصاد و ابزار قدرت دستشون هستش. آیا این برای عربستان می‌تونه پاسخ بده؟ اون هم جامعه سنتی که ۱۴۰۰ سال یک شرک زندگی کرده و به یکباره در عرض ۱۰ سال می‌خواد اهرم یا ترمز رو بکشه و ریل عوض کنه؟ این دفعه واقعاً می‌تونه موفق میشه آیا از بنسلمان از این پس این مسائل برمیاد یا نه؟ خیلی دوست داشتم نظر شما رو بدونم. پولپاشی در جامعه تغییری ایجاد می‌کنه؟ بله خب من که گفتم دموکراسی فعلاً با بحران‌های بسیار زیادی همه جای دنیا روبه رو از جمله در خاورمیان ولی یه نکته مهم رو در نظر بگیرید که در مقایسه ما با اروپای شرقی دموکراسی همه جا با بحران در آمریکا هم با بحران مواجه هست بنابراین رشد بخش مهمشم مربوط به تکنولوژی دیجیتال هست کلاً تکنول تکنولوژی دیجیتال هزاران تحقیق شده و هزاران کتاب و مقاله هست که به رشد اقتدارگرایی بیشتر کمک می‌کنه تا به دموکراسی یعنی تکنولوژی دیجیتال به نفع نظام‌های اقتدارگراست تا به نفع نظام‌های دموکراتیک برعکس اون خوشبینی اولیه بود که بود و حالا تئوریهایی بود که ب چون که دیس دی دیسنترلایز هست و نامتمرکز حکومت‌های متمرکزو از بین می‌بره در عمل اینطور نشد حالا در ایرانم یکی از دلایل ولی که انقلاب نمیشه همینه ولی یه یه نکته رو بگم که اولاً که هیچکس در کشورهای عربی دنبال دموکراسی نیست یعنی بحث دموکراسی اصلا منتفیه ما در حتی در تونست در حالا تونست یه مقداری فرق میکنه ولی در کشورهای دیگه هم این بحث کرامت و کرامت عربی و فلان این حرفا بود و بحث چیز اینا مربوط بیشتر به شرایط اقتصاد اقتصادیه در ایران هم یه مقداری ما خودمونو خیلی دست بالا گرفتیم از مشروطه تا الان بیشترم مسئله ما وضعیت اقتصادی بوده یعنی این یکی از دلایل شاید مهم‌ترین دلیلی که اقتصاد مشروطه به وجود آمد نابه سامانه اقتصادی و فساد مالی شدیدی بود که هم در طبقه علما بود هم دربار بود و مردم و یکی از مهم‌ترین محرکهای مشروطه در حقیقت تجار بودن دیگه و حالا من خیلی از انگیزه‌های علما رم انگیزه‌های مالی می‌دونم یعنی حالا چه علمای نجف چه علمای تهران اینا حالا بمانن ولی تا امروزم می‌بینید که در نهایت آقای خمینی وقتی که اومد تهران روز دوازدهم بهمن گفت ما آبو مجانی می‌کنیم برقو مجانی می‌کنیم یعنی وعده‌های اقتصادی داد الان آقای پهلوی هم وعده‌های اقتصادی میده اگر در این سالای اخیرم که می‌بینید غیر از مسئله حجاب بقیه شعارای که میدن بیشتر اقتصادی دیگه بازنشستا نمی‌دونم دیگران دیگران و الانم می‌بینید که کسایی که راه حل میدن و اقدر الان در برابر مثلاً همین همین سفر ترامپ که به وجود اومده در برابر رشد عربستان نمیدونم قطر و اینا خیلی حیرت انگیز و حسرت به دل موندن بیشتر میخوان ایرانو مثل دبی کنن من هیچ میل دموکراتیک به مفهوم غربی کلمه در جامعه ایران خیلی پررنگ نمی‌بینم و و نه الان هیچ موقع نبوده و بیشتر ما میخوایم در به اصطلاح در دوران در انقلاب ایران هم انگیزه‌های اقتصادیش رو نباید فراموش بکنید دیگه مسئله تورم و مسائل دیگه بنابراین خیلی خودمونو خیلی دست بالا نگیریم که فرق میکنیم با عربا یعنی درسته که جامعه ایران تفاوتهای خیلی بنیادی داره با کشورهای عربی ولی کشورهای عربی هم با خودشون تفاوتهای زیادی دارن و اصلاً این میل به آزادی به مفهومی که در غرب بوده اصلاً در که جای دیگه نیست نه در چین هست نه در روسیه هست باز روس‌ها خیلی اروپایین یعنی روسها اروپایی‌های این اروپایی‌های خارج از اروپا هستن حالا از قرن هجدهم و نوزدهم به بعد مخصوصاً یه کسی مثل داستایوسکی ما نداریم دیگه در هیچ جای دیگه چون هم درست به دلیل اینکه اروپاییاهای خارج از اروپان ولی در بین ما همچین چیزی نبود. این یه نکته. نکته دوم اینکه تحول اقتصادی پیام همونطور که گفتم پیامدهای ناخواسته یا پیشبینی ناشده سیاسی و فرهنگی داره. یعنی ما همیشه جامعه شناساان میگن هر کنشی یا هر پروژه‌ای یک سری اینتندد کانسیکس داره. یعنی پیامدهایی که شما قصدشو داشتین که انجام بدین به وجود بیاد نتایجی که شما در نظر داشتید یک سری هم آنترنت کانسکز داره که پیامدهاییست که شما نمیدونستین و به اصطلاح یه عملی رو انجام میدین به یه نیتی ولی نتایجش برای شما غیر قابل پیشبینیه قطعاً نتایج بسیار زیاد پیام بسیار زیاد پیشبینی نشده خواهد داشت داشت ولی نکته مهم اینه که حالا که من چند بار گفتم بدون ذکر اسم ولی الان میگم در زمان بهار عربی که خب کشورای مثل سوریه و مصر و اینا مردم ریختن بیرون عربستانیا حکومت عربستان خیلی نگران شد از این مسئله و خب شروع کردن به توضیح پول بین قبائل و اینا و یک شعاری رو خیلی این تو خیابون‌ها و تو اتوبان‌ها و اینا می‌زدن این بود که التقدم بدون تغییر یعنی پیشرفت بدون تغییر یعنی لازم نیست که شرایط سیاسی رو چیز کنید ما پیشرفت خواهیم کرد و تز تزشونم اینه دیگه تز پیشرفت اقتصادی بدون به اصطلاح توسعه سیاسی این چیزی که آقای خامنه‌ای هم داره دیگه آقای خامنه‌ای هم میگه که ایده پیشرفتو داره دیگه پیشرفت الگوی اسلامی پیشرفت همینه دیگه یعنی حکومت از نظر سیاسی همون جور بمونه ولی پیشرفت ما پیدا بکنه اینو پهلوی هم داشت که پهلوی هم به توسعه اقتصادی بدون توسعه سیاسی اعتقاد داشت همین پهلوی پسر همین ایده رو داره دیگه این شکوفایی که میگه همش شکوفایی اقتصادی هیچ چیزی از نظر سیاسی وجود نداره و در عمل این چیزیست که با جوامع ما یعنی این آگاهی رو در جوامع خاورمیانه شما نمیبین نسبت به مثلا در افغانستان در ایران در پاکستان درسی حالا پاکستان یه مقداری شاید حالا اینا همشون با هم فرقهایی دارن ولی در نهایت ما دمندها یا خواست‌های دموکراتیک و آزادیخواهانه به مفهوم غربی کلمه نداریم واقعیتش اینه که نداریم و از اون طرف مقاومت در برابر دیکتاتوری یا مقاومت در برابر اقتدارگرایی روز به روز داره سخت‌تر میشه دشوارتر میشه دنیای دیجیتال دولت‌های دیجیتال به اصطلاح حکومت‌های دیجیتال انسان دیجیتال جامعه دیجیتال به شدت انسان‌ها رو و شهروندان رو غیرسیاسی می‌کنه و این غیرسیاسی شدن موجب میشه که شما در از خیلی چیزا بهرهمند بشید از مواهب تکنولوژی و از مواهب علم مدرن برخوردار بشید بدون اینکه بتونید در برابر بردگی به مفهومی که ما در غرب می‌شناسیم مقاومت بکنید یعنی برای به اصطلاح یه چیز خیلی عجیبی که به وجود اومد من اون موقع مصر بودم وقتی که مرسی آمده بود سر کار خب خیلی از روشنفکران مصری حالا چه روشنفکرانی که مذهبی بودن چه روشنفکری مثل حسن حنفی چه روشنفکرانی که سکولار بودن مثل مثلاً علی مبروک که من با من دوست بود و و بعد چند سال بعدش فوت کرد اینا خب خیلی عصبانی بودن از اینکه بهار عربی در مصر بهار مصر منجر شد به حکومت به قدرت رسیدن اخوانالمسلمین و در حقیقت اونا کمک کردن حالا حداقل از نظر معنوی و از نظر تبلیغاتی همین روشنفکرانی که با مبارک مخالف بودن و با همین حکومت نظامی مخالف بودن کمک کردن به به اصطلاح اینکه ارتش دوباره اخوان المسلمینو قلقم کنه و در حقیقت سی به قدرت برسه سیسی کسی نبود که فقط با حمایت ارتش بیاد بلکه تمام روشنفکران سکولاری که توی قضیه بهار عربی فعال بودن و به اصطلاح صدای انقلاب شده بودن علیه مبارک اینا پشت سی آمدن دیگه گفتن که ما ترجیح میدیم که این جریان بنیادگرا حذف بشن و جامعه بره به سمت توسعه اقتصادی و خب به قدرت رسید الان در کشورهای خواهش خلیج فارس هم همین طوره روشنفکرانشون خب یه موقعی بود که ما در عربستان در حاشیه خلیج فارس ما جریان‌های به اصطلاح اپوزیسیون خیلی قوی داشتیم حالا از گروه‌هایی مثل خود اخوانالمسلمین که در این کشورها فعال بود حالا به طور رسمی نمیتونست حضور داشته باشه ولی فعالیت زیرزمینی داشت در بحرین ما جریان‌های شیعه رو داشتیم که خیلی فعال بودن و حتی مسلح بودن در عربستان سعودی در منطقه به اصطلاح شرقی گروه‌های سیاسی سازمان‌های شیعه بودن بعضشون از جانب ایران حمایت می‌شدن اینا همه تضعیف شدن تضعیف شدنشونم همه به این قلع و قمع سیاسی نبود به این بود که مردم از فقر خسته شدن مردم از تبعیض یا شکاف فاصله طبقاتی خسته شدن و حکومت هم دید که آره به جای اینکه که شما اینا رو چیز بکنید اینا رو قل وغم بکنید تحویلشون بگیرید الان عربستان سعودی بورس‌های خیلی زیادی میده به دانش آموزان و دانشجویان شیعه برای تحصیلات خیلی بورس میده بورسهای خیلی واقعاً بورسهای خیلی عجیب غریب میده و خب اینایی که بورس می‌گیرن از دولت عربستان حالا در خود عربستان یا در کشورای اروپا غربی تحصیل می‌کنن خب اینا کاملاً غیرسیاسی میشن دیگه بعد اینا اینا به خانواده‌هاشون کمک می‌کنن. شرایط شیعیان در عربستان خیلی تغییر کرده. از اون طرف شرایط شیعیان در عرب در بحرین خیلی تغییر کرده. چون حالا ما در بحر این ما یک به اصطلاح طبقه بیزینسمن داریم که اونا یه بخش زیادشونم ایرانیصل هستن و اونا هم شیعان دیگه ولی یک طبقه به اصطلاح فرودست داریم که اونا شیعان و این فاصله طبقاتی بین سنی و شیعه نبوده بلکه بین شیعه و شیعه بوده ولی دولت بحرین که خب سنی هست خیلی کمک کرد به اینکه این فاصله در حقیقت از بین بره و وقتی این فاصله از بین میره اونوقت امکان یعنی انگیزه‌ها برای سازماندهی یا انگیزه‌ها برای مقاومت بسیار کاهش پیدا میکنه عرباگر نظام قبیلگی یه نظام خاصیه و باید شناخت خیلی متفاوته از مثلاً کشوری مثل ایرانه که نظام قبیله‌ای درش از بین رفته در عربستان سعودی همین محمد بن سلمان یکی از کارایی که کرد این آخوندا رو یه ذره قلقم کرد دیگه یعنی تغییراتی که داد در امام جماعت مسجدالحرام مدینه در خود ساختار علما من حالا یک روز صحبت می‌کنم راجع به علما در یعنی تاریخ یه گزارشی میدم از تاریخ دو قرن شکلگیری علمای وهابی و از گذشته تا الان خیلی خیلی مهمه که بدونیم چه به اصطلاح چگونی به وجود آمدن و چه تحولاتی رو از سر گذروندن و بعد همون که گفتم خب خیلی از آدمای که کله گنده ثروتمند قبائل رو محمد بن سلمان در همون آغاز روی کار آمدنش گرفت و انداخت توی ریسارتن و بعد بعدشم خیلی از اموالشونو مصادره کرد و در حقیقت اینا خیلیشون حامیان القاعده بودن حامیان در آسیای میانه خیلی به بنیادگرایی کمک می‌کردن خیلی نقش خیلی مهمی داشتن این این ثروتمندان در مثل والید طلال و اینها ولید طلال حتی در اینجا دانشگاه جورج تاون اینجا هم حتی یه به اصطلاح دونیشن خیلی کلان داده بود به بخش میدلست استادیز و اینا خیلی در کل دنیا خیلی فعال بودن در گسترش بنیادگرایی در افریقا در ساختن به اصطلاح مساجد در خود اروپا اینا رو عربستان در قلق خواهم کرد یعنی خیلی همکاری کردن با سازمان‌های اطلاعاتی اروپا و همین طور با آمریکا چون میدونید که در آمریکا هم اخوان مسلمین خیلی قوی هست و قطر خیلی از این جهتم حمایتشون تا حالا میکرده و یه مسئله بزرگی هستن اخوان المسلمین در آمریکا و خیلی کتاب و کار نوشته شده من خیلی با کمال میل میتونم خیلی منابع بفرستم راجع به این چیزای نکته‌هایی که صحبت کردم منابع چه به صورت کتاب چه به صورت حالا گزارشهایی که تین تنک‌ها تهیه میکنن و میتونم منابع حتی عربی هم بفرستم هم در گروه باق فلسفه قرار میدن. متأسفانه ما اون کتابخونه سیاسی رو از دست دادیم به دلایلی که من نمی‌دونم ولی در گروه تلگرامی واقع فلسفه منابعی رو می‌تونم به انگلیسی و به عربی برای دوستان بگذارم که بیشتر با این وضعیت آشنا بشم. استاد گزارشاتی هم هستش که مثلاً باید چیز کنه واکنش جامعه عربی؟ بله بسیار زیاد بسیار زیاد بسیار زیاد زود هم هم کتاب زیاد نوشته شده هم مقاله گزارش بسیار زیاد هست یعنی هم غربی‌ها نوشتن مثبت بوده استاد اون چیزایی که شما دیدید مثبت بوده یا منفی بوده واکنش جامعه چیزه دیگه سفید و سیاه نیست یعنی کهه خب ی یه بخش زیادش میگم یه سری کارا در کشوری مثل عربستان در خود مصر در نظر بگیرید حکومت یه حکومت سکولاره ولی جامعه جامعه بسیار چیزه من در مکه سوار تاکسی شدم بعد حالا چون مثلاً عربی آدرس میدی طرف می‌فهمه که مثلاً تو عربی حرف می‌زنی شروع میکنه با حرف زدن دیگه تا همین سبک ما خود ما ایرانیا دوست دارن که راننده تاکسی و اینا صحبت کنن از من پرسید که تو چند تا بچه داری من اون موقع فقط یه دختر داشتم گفتم که من یه دونه دارم یه دختر دارم گفت ها پس تو بچه نداری یعنی تصور کنید که دختر رو هنوز بچه نمی‌دونن یعنی من دارم راجع به مکه صحبت می‌کنم و نه راجع به مثلاً یه جایی دور افتاده وقتی که راننده تاکسی در مکه هنوز دختر و بچه نمی‌دونه تصور کنید که وقتی حکومت میگه که شما مثلاً زن‌ها می‌تونن رانندگی کنن چقدر سخت و دشوار هست و خب اینا با آموزش از بین میره دیگه شما همون راننده تاکسیه رو اگر حکومت مجبور کنه دختراشو که بره درس بخونن خب جامعه عوض میشه دیگه جامعه تحول پیدا می‌کنه و بعد همون عرب ابن خلدون یه خیلی خوب عربا رو می‌شناسه ابن خلدون ابن خلدون میگه عربا اهل سیاست نیستن اهل تجارتن اینو راست میگه یعنی هیچ موقع عرب‌ها اهل سیاست نبودن و این نکته‌ست که ابن خلدون خیلی مفصل توضیح میده و یعنی از لحاظ تجارت متوجه میشن تغییر می‌کنن می‌دونید یکی از خود مسئله پیدایش اسلام حالا در این درس گفتارهایی که در مورد اسلام می‌گذارم توضیح خواهم داد خود پیدایش اسلام علل اقتصادی بسیار خیلی مهمی داشته یعنی علل اقتصادیش اصلاً کم اهمیت نیست بسیاری از احکامی که در اسلام هست از جمله همین تحریم شراب دلایل اقتصادی داشته تا دلایل دیگه عربا اونوقت با این تحولات اقتصادی عوض میشن یعنی تحولات اقتصادی می‌تونه خیلی شرایطو عوض بکنه همون طور که خانیاش شونم همین‌طورن. یعنی علماشونم در اثر همین تحول اقتصادی خیلی از فتواهاشونو تغییر میدن. خیلی از روکرداشونو تغییر میدن. حالا اینا بحثهاییست که مفصل چیز کرد راجع به نوع اسلام اون‌ها، نوع طبقه علمای اون‌ها، روابطشون ثروتمندان، مسئله اوقاف که در اونجا در دست دولت هست و در حقیقت ارتباط علما با اوقاف ارتباط مستقیم نیست. عکس ایران در ایران این شکلی نیست در ایران حالا حتی زبان شاه هم بسیار اوقاف بخش عظیمی از اوقاف دست روحانیت بود و روحانیت مستقیماً برخوردار میشد ازش یا همین خمس و زکاتی که می‌گرفتن یک بودجه مستقلی بود برای روحانیت ولی در کشورهای عربی حالا از جمله در عربستان سعودی ب بود بودجه روحانیت به واسطه دولت میاد و اینکه به واسطه دولت میاد امکان خیلی امکان میده به دولت اگه قوی باشه به حکومت که کنترل بکنه علما رو ولی این تنشی که وجود داره یه تنش در داخل حکوم هست جامعه است یه تنش در داخل این طبقه علماست و یه تنش در داخل خود همین قبائل هست یعنی همین حکم رقابت‌های قدرت جنگ قدرت درون این قبایل و حتی در درون آل سعود اصلاً کم اهمیت نیست بسیار خب خیلی ممنون حالا حالا به این نکاتی که اشاره کردید تو اون اختلافات داخلی و اینا در حداقل یک دهه پیش صحبت یعنی یکی از اون ناسزا گفتن‌ها همون همون بود که می‌گفتن آل سقوط آل سقوط یعنی خیلی پیش‌بینی می‌کردن و خیلی امیدوار بودن که دارن به سقوط نزدیک میشن که اینگونه نشد و بحث بحث دیگری هم که وجود داره تو عرصه اقتصاد این بودش که خب کلاً عربستانیا مردم عربستان که از اقتصاد خوبی بهره داشتن و باشگاه اقتصادی ظاهراً نداشتن ولی همین توسعه در واقع فرهنگی اجتماعی که به وجود اومد راه رو باز می‌کرد برای یک همچین دیدارهایی و یک همچین مباحث اقتصادی که الان داریم راجع بهش صحبت میکنیم توسعه سیاسی که خیلی بهش امیدواری نیست و نبوده گرچه الان وضعیت همونجوری هم که گفتی دموکراسی انقدر بحرانی است که در کشورگاه خودش هم به عنوان مسئله اول حداقل از جانب ادمنستریتور توی ترامپ که مطرح خیلی نیست و به راحتی اون قضیه روزگار سرشناس عربستانی هم خواشمخچی هم که به دست فراموشی سپرده شد و به کنار رفت بله من نمیدونم چقدر دیگه در خدمتتون هستیم ولی اون بحث فرهنگی هم اگر بهش بپردازید و اون دیدار بینال ادیانی هم میتونه بله خب بله تو این بحث خب میدونید که بحث تنش بین خب خاورمیانه در یعنی از زمان که درست شد خاورمیانه این جوامع کشورهای جوامع رو اسلامی کرد یعنی اینکه که شکل‌گیری خاورمیانه حالا اگر دوستان علاقه‌مند هستن یکی از بهترین کتاب‌ها راجع به خاورمیانه کتاب مهم برنان لوئیس هست که به فارسی هم خوشبختانه ترجمه شده آقای حسن کامشا ترجمه کرده تاریخ ۲۰۰۰ ساله اینجا رو میگه یکی از مهمترین اتفاقاتی که افتاد این بود که این کشورا اسلامی شدن یعنی این کشورا انقدر اسلامی نبودن از جمله ایران دیگه ایران یک کشوری بوده سرزمینی بوده همیشه که ادیان مختلف درش زندگی کردن یهودیان درش تاریخ بسیار درازی دارن از سکونت مسیحیان همین طور در همین سرزمین دیانت بهایی متولد شده و زرتشتی‌ها بودن این‌ها ولی شکل‌گیری خاورمیانه که کمکم به تدریج به قدرت گرفتن اسلام‌گرایان و بنیادگرایان اسلامی انجامید موجب شد که این کشور در این کشورها مهاجرت یا سرکوب و آزار ار به اصطلاح پیرود ادیان غیر مسلمان غیر به اصطلاح اسلام خیلی در شدت بگیره بنابراین ما مهاجرت حالا مثلا در ایران ما سال ۵۶ ۵۷ اگر من اشتباه نکنم اگر دوستان آمار بهتری دارن منو تصیح میکنن حدود ۱۰۰ هزار شهروند یهودی داشتیم ما در سالای بیش از سالهای منتهی به انقلاب ایران ولی ولی بعد از انقلاب الان ما شاید حدود ۲۰ تا ۲۵ هزار یهودی داشته باشیم یعنی حدود سه چهارم جمعیت یهودی کاهش پیدا کرده این اتفاق در همه کشورهای خاورمیانه افتاده حتی در لبنان در لبنان می‌دونید که لبنان یه کشور خیلی کوچیکیه و جمعیت مهاجران لبنان بیشتر از جمعیت خود کشور هست یعنی خود کشور ۳۴ میلیون شاید جمعیت داشته باشه ولی خارج از لبنان ما هفت ه میلیون لبنانی داریم و بیشتر اونایی که مهاجرت میکنن بیشتر مسیحیا هستن و خب این اتفاق خیلی بدیه به خاطر اینکه مسیحیا و یهودیا خیلی نقش مهمی داشتن در مدر مدرنیزاسیون این کشورها مثلاً ما هم در زبان فارسی اولین دیکشنری رو هیه می‌نویسه که یک یهودی هست یهودیان ارامنه بهاییان مسیحیان در سفید دم تجدد در ایران و در کشورهای عربی و همینطور در ترکیه نقشه خیلی مهمی دارن و یه پل ارتباطی هستن بین ما و مدرنیته ولی حتی در کشورهایی مثل مصر که ۱۱ ۱۲ میلیون قبطی هستن مسیان قبطی هستن اینا کاهش پیدا کردن خیلی از حقوقشون محروم شدن قانون اساسی مصر یک سری تبعیضهایی رو علیهشون و قرار داده و مشکلات زیادی دارن به هر حال مسئله و و خب طبیعتاً این یک مسئله مسیست برای واتیکان و مسئله مهمیست برای به اصطلاح جامعه ادیان جوامع ادیان دیگه در خارج مثلا یهودیان براشون مهمه وضعیت یهودیا در این کشورها بهاییا براشون مهمه این وضعیت من وقتی در یمن بودم سال فکر کنم ۲۰ و اگر اشتباه نکنم ۲۰۹ یا ۲۰۱ بود در یمن بودم اون موقع یکی از شهروندان یه خانواده بهایی بودن که این خانواده رو دولت در زندان گرفته بود و محکوم به اعدام بود که حالا با دوستان بهایی که در آمریکا بودن من در ارتباط بودم و تلاش میکردن برای نجات اونها بهاییان در حتی در مصر در عربستان سعودی با تنگناهای بسیاری روبهرو هستن و مشکلات خیلی زیادی هست. بنابراین مسئله اینکه شما بتونید از حقوق شهروندان این کشورها که دین غیر از اسلام دارن به اصطلاح از حقوقشون دفاع بکنید یک مسئله‌ایست که خب هم برای سازمان ملل خیلی مهمه هم برای واتیکان مهمه هم برای بیتالعدل مهمه هم برای به اصطلاح اسرائیل مهمه و و گروه‌های یهودی و اینها به همین دلیل است که در سال‌های اخیر یر کشورهای و همینطور مسئله حقوق زن دیگه در در زمینه حقوق زن هم خب مشکلات خیلی زیادی هست حالا زن‌ها مثلاً در لبنان و اینا هنوزم همین طوره زن‌هایی میتونن به قدرت سیاسی یا به مناصب سیاسی دست پیدا بکنن که مرداشون قدرتمندن یعنی زنا نمیتونن به ندرت شما میبینید زنی با از به اصطلاح یا یک طبقه یا از یه محیط خارج از قدرت بتونه به قدرت برسه و این خب یه مشکل زیادی هست و هستن زنایی که مثلا به اصطلاح مناسب سیاسی می‌گیرن حالا در سطوح رده دوم ولی اینا معمولاً کسانی هستن که با مردای وابستن به مردای خیلی قدرتمند یعنی از طریق دموکرات فرایند دموکراتیک نمی‌گذره چون من یه موقع راجع به فمینیسم کشوریهای عربی کار میکردم در کشور متعددی رفتم و با فمینیستهای زیادی صحبت کردم این این یه مشکلیست که در کشورهای عربی در حقیقت چیز هست در حقیقت همه کشورای عربی تقریباً این وضعیتو دارن حتی لبنان که به اصطلاح اون موقع می‌گفتن کشور اسلامی نیست کشور عربیه ولی اونچه که می‌گفتم این بود که این کشورهای حاشیه خلیج فارس در یکی دو دهه اخیر سعی کردن هم مسئله زن رو گفتم که مثلاً بحرین یک سفیر زن یهودی رو می‌فرسته و اینها به آمریکا و بعد تلاش‌های زیادی میکنن برای به اصطلاح گفتگوی بینالیان یا اینترفیس دالاوگ و این حداقل از نظر جستشر یا به اصطلاح ژست خیلی مهم بوده به خاطر اینکه انجام چنین کارهایی شما میدونین که حتی وقتی که میخوا میخواستن کنفرانس حقوق بشر اسلامی رو بگذارن نمیتونستن توی کشور اسلامی همچین کنفرانسی بذارن حساسیتهای خیلی زیادی هست بنابراین گذاشتن همچین کنفرانسی در ابوظبی اگه اشتباه نکنم یا ابوذبی یا بحرین الان یادم نیست در سال ۲۰۱۹ و پاپ هم درش شرکت بکنه خب اتفاق خیلی خیلی مهمیه و میدونید که هنوز مثلاً پاپ هیچ موقع به ایران نمی‌تونسته بیاد نه تنها در زمان جمهوری اسلامی که حتی در دوره پهلوی به دلیل مسئله علما دیگه نوعی که علما نگاه می‌کنن مردم عاد و حساسیتی ندارن نسبت به این مسئله و برای سفر پاپ به کشورهای اسلامی همیشه مشکلات خیلی زیادی بوده و همیشه به سختی انجام میشده بنابراین اینکه در همچین کشورهایی پاپ میاد و بعد اون سند برادری انسانی که خب خب خیلی در حالا آند پیپر رو کاغذ خیلی به اصطلاح پیشرفته است و خیلی آوانگارده خب اتفاق خیلی مهم نیست ایران از اینا همه برکناره یعنی ایران اصلا وارد این جریانات نمیشه و خب خیلی جای تأسف داره حتی ایران برای مسئله تقریب یا نزدیکی شیعه و سنی هم تلاش‌هایی که کرده همه چون تلاشهای ایدئولوژیک بوده در عمل به شکست هست برخورده حالا اگر دوستان علاقه‌مند باشن من می‌تونم یه جلسه دیگه راجع به این مسئله صحبت بکنم یعنی در جهت نزدیک کردن شیعه و سنی هم ایران شکست خورده حالا چه برسه به بحث اینترفیس دا من سپاسگزارم از دوستان اگر دوستان نکته‌ای دارن حتماً در کامنت‌ها بنویسن و به من یادآوری بکنن یا اگر من چیزی رو اشتباه گفتم حتما منو تصح بکنن خیلی ممنون میشم از دوستان از آقای آلگما و بابک هم خیلی سپاسگزار گزارم و من سعی می‌کنم که فردا و پسفردا با اینکه یه مقدار مشغول هستم همین ساعت هم باز در خدمت شما باشم. سپاسگزارم از شما تا نوبت